De gevaren van een te hoge koper-zink ratio in je bloed

Je voelt je niet top. Moe, futloos, een beetje down. Je slikt van alles: magnesium, vitamine D, misschien zelfs een ijzersupplement van Solgar.

Maar het wil niet echt helpen. Het is alsof je lichaam een andere taal spreekt.

Soms ligt het probleem niet bij wat je tekortkomt, maar bij de verhouding. De balans is zoek.

Vooral de dans tussen koper en zink is er eentje om serieus te nemen. Een te hoge koper-zink ratio in je bloed kan voor flink wat klachten zorgen, zonder dat je het door hebt.

Wat is die koper-zink ratio eigenlijk?

Stel je een weegschaal voor. Aan de ene kant leg je koper, aan de andere kant zink.

In een ideaal lichaam blijft die weegschaal mooi in balans. De ratio is simpelweg de verhouding tussen deze twee mineralen in je bloed.

De meeste orthomoleculaire therapeuten kijken naar een verhouding van ongeveer 1:8 tot 1:10. Dus voor elke eenheid koper, heb je ongeveer acht tot tien eenheden zink nodig. Waarom is dat zo?

Omdat ze elkaars werk beïnvloeden. Ze zijn als twee collega's die allebei hetzelfde bureau nodig hebben.

Ze kunnen niet tegelijkertijd op die plek zitten. Zink en koper strijden namelijk om dezelfde opnameplekken in je darmen. Als je te veel koper binnenkrijgt (of te weinig zink), grijpt koper mis en blijft zink in je lichaam achter. Je lichaam probeert dit op te lossen, maar soms lukt dat niet.

Dan stijgt het kopergehalte en daalt het zinkgehalte. En dat is precies waar de problemen beginnen.

Waarom een te hoge koper-zink ratio vervelend wordt

Een hoge koper-zink ratio is als een alarmbel die langzaam afgaat. Het zorgt ervoor dat je lichaam niet meer optimaal kan functioneren.

Je schildklier bijvoorbeeld, die heeft zink hard nodig. Als er te veel koper is, remt dat de werking van je schildklier.

Je voelt je moe, je bent snel koud en je stemming zakt. Het voelt alsof je batterij leegloopt, terwijl je oplaadt. Je humeur kan er ook flink onder lijden. Te veel koper kan een stimulerend effect hebben op je hersenen.

Dit klinkt misschien positief, maar het kan leiden tot rusteloosheid, angstgevoelens en zelfs een soort manie.

Je ligt 's nachts wakker met een hoofd dat niet stil kan staan. Tegelijkertijd remt het de aanmaak van dopamine, je beloningstof. Je voelt je minder vrolijk, minder gemotiveerd. Een vicieuze cirkel.

Fysiek merk je het aan je huid en haar. Koper is nodig voor de aanmaak van bindweefsel, maar als het de overhand neemt, kan het zink niet zijn werk laten doen.

Zink is essentieel voor een gezonde huid. Klachten zoals eczeem, acne of een vlekkerige huid kunnen verergeren.

Je haar kan sneller grijs worden of uitvallen. Het zijn subtiele signalen, maar ze hopen zich op.

Hoe ontstaat deze disbalans?

Je zou denken dat het aan je voeding ligt. Maar in de praktijk komt het vaak door supplementen.

Veel multivitaminen zitten vol met koper. Soms wel 1 of 2 mg per capsule. Waarom?

Omdat het goedkoop is en er in het verleden een angst was voor tekorten. Tegelijkertijd bevat diezelfde capsule maar 10 mg zink. De verhouding is dus al scheef.

Als je daarnaast nog extra koper slikt, bijvoorbeeld van merken als Solgar of NOW Foods, bouw je het probleem langzaam op. Een andere boosdoener is een spiraaltje. Een koperspiraal geeft continu een kleine hoeveelheid koper af in je lichaam. Dit kan de balans flink verstoren, vooral als je van nature al aanleg hebt voor een hogere koperwaarde.

Ook stress speelt een rol, net zoals een vitamine D tekort en rugpijn vaak samenhangen. Bij chronische stress maakt je lichaam meer cortisol aan.

Dit hormoon verhoogt je kopergehalte. Het is een overlevingsmechanisme, maar op de lange termijn werkt het je tegen.

En vergeet de genetische aanleg niet. Sommige mensen hebben een genetische variant, zoals bij de ziekte van Wilson, waardoor ze koper niet goed kunnen uitscheiden. Maar ook bij 'normale' mensen kunnen genen ervoor zorgen dat je koper makkelijker opneemt of zink sneller verliest.

Het is dus vaak een combinatie van factoren: supplementen, leefstijl en je eigen biologie.

Stel, je bent een vrouw van 45. Je slikt al jaren een standaard multivitamine van het Kruidvat. Daar zit 1 mg koper en 10 mg zink in.

Een voorbeeldje uit de praktijk

Je eet regelmatig noten, chocolade en garnalen (rijk aan koper). Je hebt een koperspiraal.

Je voelt je al een tijdje prikkelbaar en je slaapt slecht. Je bloedtest laat een ratio zien van 1:4.

Dat is veel te laag. Je zink is te laag, je koper te hoog. Je moet dus stoppen met alle extra koper en je zinkinname flink verhogen.

Een ander scenario: je bent een man die intensief sport. Je neemt een hooggedoseerde zinkcapsule, bijvoorbeeld 50 mg van NOW Foods. Je denkt goed te doen voor je testosteron en de spierkracht bij topsporters. Maar je vergeet dat je lichaam nu ook extra koper nodig heeft om die zink te verwerken.

Na een half jaar heb je een zinkoverschot. Je kopergehalte is ingestort.

Je krijgt last van een verlaagd immuunsysteem en wondjes die niet genezen. De verhouding is hier omgekeerd. Beide situaties zijn pijnlijk en makkelijk te voorkomen.

De oplossing: balans herstellen

Gelukkig is dit op te lossen. Stap één is inzicht krijgen.

Laat je bloed testen bij je huisarts of via een orthomoleculair therapeut. Vraag specifiek naar het koper en zink in je serum, of check direct je optimale actieve vitamine B12 waarde. En kijk naar de verhouding.

Een arts kan je helpen de juiste doses te bepalen. Zelf aanrommelen met hoge doses is niet slim, want zink kan ook giftig zijn als je te veel neemt.

Als je koper te hoog is, moet je alle bronnen stoppen. Check je multivitamine. Als er koper in staat, stap over op een multivitamine zonder koper of met een veel lagere dosis. Merken als Vitakruid of AOV hebben speciale formules die wel zink bevatten, maar geen of weinig koper.

Je kunt dan denken aan een supplement met 15-25 mg zink (als picolinaat of bisglycinaat). Dit is beter opneembaar.

Soms is een dosis van 30-50 mg zink nodig om het tekort in te lopen, maar dat is tijdelijk.

Prijsindicaties voor supplementen

Doe dit nooit langer dan een paar maanden zonder begeleiding. Om de opname van zink te verbeteren, kun je het beste zink innemen bij een maaltijd, los van andere mineralen. Slik je calcium of ijzer? Neem die op een ander moment in de dag.

Zo voorkom je dat ze elkaar weer in de weg zitten. Goede supplementen hoeven niet duur te zijn.

Een potje zink van 30 mg (90 capsules) van een merk als NOW Foods of Vitakruid kost ongeveer €12 tot €18. Een multivitamine zonder koper zit vaak rond de €20-€25 voor een maandvoorraad. Een bloedtest via een orthomoleculaire kliniek kost tussen de €80 en €150, afhankelijk van hoe uitgebreid je het wilt. Zie het als een investering in je gezondheid, want je voelt je sneller weer de oude.

Praktische tips voor een betere balans

Het begint bij bewustwording. Lees de etiketten van je supplementen.

Staar je niet blind op de RDA (de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid). Die is vaak te laag of te algemeen. Kijk naar de samenstelling. Als je al een multivitamine slikt, tel dan je totale koperinname op.

Kom je boven de 1 mg per dag uit? En neem je geen extra's?

Dan is het misschien tijd om te switchen. Let op je voeding.

Eet je vaak lever, chocolade, noten, garnalen of sesamzaad? Dan krijg je al redelijk wat koper binnen. Je hoeft dit niet te mijden, maar het is handig om te weten als je overweegt een supplement te kopen.

Voeg voedingsmiddelen toe die rijk zijn aan zink. Denk aan pompoenpitten, rood vlees, kip en eieren. Dit helpt de balans van nature te ondersteunen.

En tot slot: luister naar je lichaam. Als je je ondanks supplementen niet beter voelt, of als je klachten krijgt die je daarvoor niet had, stop dan even. Durf te vragen of het wel klopt wat je slikt. Een goede therapeut of arts kijkt naar jou als persoon, niet alleen naar een getal op een pap